Soomaaliya iyo Israa’iil: Ma Albaab Cusub oo Diblamaasiyadeed Baa Furmay? waraysigii xassan sheekh

Soomaaliya iyo Israa’iil Taariikhda diblamaasiyadda Soomaaliya waxay maraysaa marxalad xasaasi ah ka dib hadal dhowaan ka soo yeeray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo uu siiyay telefishanka Al-Jazeera. Isagoo ka hadlayay xiriirka mustaqbalka ee lala yeelan karo Israa’iil, ayuu yiri: “Waan ognahay in Israa’iil ay tahay xubin ka tirsan Qaramada Midoobay… hadda xiriir ma lihin, laakiin waa suurtogal inaan yeelanno berri.” Hadalkan ayaa dhalisay dood weyn, maadaama Soomaaliya ay muddo 60 sano ah ka mid ahayd dalalka aan aqoonsanayn jiritaanka Israa’iil, iyadoo difaacaysa xuquuqda dadka Falastiiniyiinta.

1. Sababta Isbeddelka: Maxaa Keenay Hadalkan?

Dhowr arrimood ayaa loo sababayn karaa sababta uu Madaxweynuhu hadda u furay albaabkan:

• Loolanka Somaliland: Sida ay wararku sheegayaan, Israa’iil ayaa isku dayaysa inay xiriir la samaysato Somaliland. Muqdisho waxay u muuqataa inay rabto inay fariin u dirto Tel Aviv iyo caalamka, taas oo ah: “Haddii xiriir lala samaynayo Soomaaliya, waa inay marto albaabka rasmiga ah ee Muqdisho.”
• Isbeddelka Gobolka: Dalal Carabi ah oo saaxiib dhow la ah Soomaaliya, sida Imaaraadka, Marooko, iyo Suudaan, ayaa dhowaan xiriir la samaystay Israa’iil (Abraham Accords). Soomaaliya ma rabto inay noqoto dal go’doon ka ah isbeddellada cusub ee dhaqaale iyo kuwa amni ee ka socda Bariga Dhexe.

2. Faa’iidooyinka iyo Khatarta Suurtogalka Ah

Xiriirka Israa’iil wuxuu Soomaaliya u keeni karaa fursado dhowr ah, balse waxaa weheliya khataro waaweyn:

• Fursadaha: Taageerada Mareykanka oo kor u kacda, helitaanka tiknoolajiyadda casriga ah ee beeraha iyo amniga, iyo in Soomaaliya ay noqoto dilaal muhiim ah oo ka dhex muuqda quwadaha caalamka.
• Khatarta: Waxay keeni kartaa kacdoon shacab oo dalka dhexdiisa ah, maadaama dareenka dadka Soomaaliyeed uu si weyn u xiriirsan yahay Falastiin. Sidoo kale, kooxaha xagjirka ah ayaa laga yaabaa inay u isticmaalaan arrintan fursad ay ku weeraraan dowladda.

3. “Danta Qaranka” vs “Mabaadi’da Taariikhiga ah”

Halkan waxaa iska hor imanaya laba aragtiyood:

1. Aragtida cusub: Waxay leedahay dunidu waa “dan” (interests), Soomaaliyana waa inay xiriir la samaysataa cid kasta oo dan ugu jirto si dalka looga saaro faqriga iyo colaadaha.
2. Aragtida hore: Waxay aaminsan tahay in Soomaaliya ay ku taagnaato garab istaagga Falastiin, xiriir kasta oo lala yeesho Israa’iilna uu yahay khiyaano loo geystay qaddiyadda Muslimiinta.

Gunaanad

Hadalka Madaxweyne Xasan Sheekh ma aha mid macnaheedu yahay in maanta la furay safaarad, balse waa “Tijaabo Diblamaasiyadeed”. Wuxuu rabaa inuu arko fal-celinta shacabka, tan waddamada Carabta, iyo tan Israa’iil lafteeda. In kasta oo “Berri” ay fog tahay, haddana dariiqii hore ee ahaa “Marnaba” (Never) wuxuu u muuqdaa mid isbeddelay.

Soomaaliya iyo Israa’iil