Halkee bay ka timid beenta Israa’iil? Xaqiiqada Taariikheed ee Midnimada Soomaaliya

Midnimada Soomaaliya : Maalmahan dambe, waxaa baraha bulshada lagu arkayay olole ay hormuud ka tahay wasaaradda arrimaha dibadda ee Israa’iil iyo dibomaasiyiin reer galbeed ah, kuwaas oo isku dayaya inay dib u qoraan taariikhda Soomaaliya. Waxay faafinayaan sheegashooyin ah in Somaliland ay ahayd dawlad madax-bannaan oo aqoonsi leh ka hor inta aysan ku biirin Soomaaliya. Laakiin, maxay tahay xaqiiqada dhabta ah ee taariikhdu qortay?

1. Halgan Midaysan iyo Hal Hadaf

Taariikhda dhabta ahi waxay sheegaysaa in labada gobol ee Waqooyiga (British Somaliland) iyo Koonfurta (Italian Somaliland) ay ahaayeen laba gobol oo hal shacab deggan yahay balse ay kala haysteen laba gumeyste. Dagaalkii gobonimo doonka ee ka dhacay labada dhinacba ma ahayn mid lagu raadinayay laba dal oo kala go’an, balse wuxuu ahaa mid loo hayay calanka buluugga ah ee Shanta Soomaaliyeed u taagan.

2. June 26 iyo July 1: Maxaa dhacay?

Waa run in Waqooyigu uu qaatay madax-bannaanida 26-kii June, 1960-kii, laakiin ujeedadu ma ahayn in la dhiso dawlad gaar ah. Shantaas maalmood waxay ahaayeen “buurti” ama marinkii looga gudbayay midnimadii weynayd ee dhacday 1-dii July.

• Xaqiiqada: Ma jirin dal dunida ka mid ah oo safaarad ka furtay Hargeysa shantaas maalmood ama aqoonsi rasmi ah siiyay Somaliland iyada oo dal madax-bannaan ah oo ka go’an Soomaaliya.
• Midnimadu waxay ahayd rabitaan shacab oo aan lagu qasbin, waxaana hormuud ka ahaa madaxdii Waqooyiga oo rabay inay la midoobaan walaalahooda Koonfurta.

3. Maqaamka Caalamiga ah ee Soomaaliya

Tan iyo 1960-kii, beesha caalamka, Qaramada Midoobay, iyo Midowga Afrika waxay aqoonsanaayeen oo kaliya hal dal oo la yiraahdo Jamhuuriyadda Soomaaliya. Sheegashada odhaahda ah “Midowgu ma uusan ansaxin” waa isku day hadda la dhoodhoobay si loogu xalaaleeyo damaca shisheeyaha iyo kala qaybinta umadda. Sharcigii midowga (Act of Union) wuxuu ahaa heshiis caalami ah oo ay ansixiyeen matalayaashii labada dhinac, duniduna ay ku aqoonsatay Soomaaliya.

4. Maxay Israa’iil u faafinaysaa beentan?

In Israa’iil ay maanta soo xigato dukumiintiyo duug ah oo marin-habaabin ah ma ahan mid ka timid jacayl ay u qabto dadka reer Waqooyiga. Waxay u samaynaysaa dhowr sababood:

• Kala qaybinta Geeska Afrika: Si ay u daciifiso awoodda dawladnimada Soomaaliya.
• Danta Istiraatiijiyadeed: In ay hesho saaxiibo gobolka ka mid ah oo ka fog mawqifka guud ee Soomaaliya ee ku aaddan arrimaha Falastiin.
• Xasarad abuur: In laga weeciyo indhaha caalamka dhibaatooyinka ka taagan meelo kale, laguna abuuro jaahwareer dibomaasiyadeed gudaha Soomaaliya.

Guntii iyo Gabagabadii

Soomaaliya marna ma ahayn laba dal oo kala madax-bannaan. Waxay ahayd hal dal oo laba gumeyste u qaybsadeen, markii gumeystihii baxayna dib u midoobay. Isku dayga la rabo in lagu tirtiro taariikhdaas waa mid fashilmi doona, sababtoo ah taariikhda ma qoraan kuwa baraha bulshada wax ku soo qora, balse waxaa qora xaqiiqooyinka yaala Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika.