itoobiya Kani waa maqaal falanqaynaya jahawareerka diblamaasiyadeed ee ka dhashay markii Israa’iil ay aqoonsatay Somaliland, iyo sida ay taasi u saamaysay heshiiskii badda ee u dhexeeyay Itoobiya iyo Somaliland (MoU):

Aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland: Ma Mid lagu madiyeeyay Itoobiya baa?

Xilli dhowaan ay Israa’iil shaacisay inay aqoonsatay madax-bannaanida Somaliland, waxaa gudaha dalka Itoobiya ka dhashay su’aalo waaweyn oo ku saabsan halka uu ku dambeeyay heshiiskii is-faham (MoU) ee sannadkii hore dhex maray Raysal-wasaare Abiy Ahmed iyo Muuse Biixi Cabdi. Xildhibaannada Itoobiya ayaa hadda dalbanaya jawaabo cad-cad, xilli ay u muuqato in saaxadda siyaasadda Geeska Afrika ay si lama filaan ah isu beddeshay.

1. Su’aalaha Adag ee Baarlamaanka Itoobiya

Kulan ay isugu yimaadeen xildhibaannada Itoobiya, ayaa waxaa lagu soo hambaabay wasiirka arrimaha dibadda, Gedion Timothewos, iyo ku-xigeenkiisa. Su’aalaha ugu muhiimsan ee la hordhigay ayaa ahaa:

• Halkee buu marayaa heshiiskii MoU? Maaddaama Itoobiya ay ahayd dalkii ugu horreeyay ee ballanqaaday aqoonsi beddelkeeduna yahay helidda deked, maxaa keenay in Israa’iil ay ku hormarto aqoonsiga?
• Mowqifka Itoobiya ee hadda: Ma aqoonsan doontaa Itoobiya Somaliland si rasmi ah hadda, mise cadaadis caalami ah baa jira?

2. Aamusnaanta Wasaaradda Arrimaha Dibadda

Waxa xiisaha leh ayaa ah in Gedion Timothewos iyo ku-xigeenkiisuba ay ka gaabsadeen inay bixiyaan jawaab toos ah. Aamusnaantan ayaa loo fasiran karaa dhowr qaab:

• Dhabar-jab Diblamaasiyadeed: Itoobiya waxay doonaysay inay noqoto “furaha” aqoonsiga Somaliland, laakiin aqoonsiga Israa’iil wuxuu ka dhigay Itoobiya mid dabo-socota halkii ay hoggamin lahayd.
• Cadaadiska Soomaaliya iyo Caalamka: Maaddaama dowladda federaalka Soomaaliya ay si adag uga soo horjeesatay MoU-ga, Itoobiya waxaa laga yaabaa inay dib uga guranyso fulinta heshiiska si ay isaga ilaaliso cunaqabatayn ama go’doon gobolka ah.

3. Loolanka cusub: Israa’iil vs Itoobiya

Aqoonsiga Israa’iil wuxuu beddelay miisaanka. Haddii markii hore Somaliland ay Itoobiya u aragtay “saaxiibka kaliya,” hadda waxay heshay quwad caalami ah oo ka awood badan Itoobiya. Tani waxay Itoobiya ku qasbeysaa:

1. Inay dedejiso fulinta heshiiska si aysan u lumin saameynta ay ku leedahay Somaliland.
2. Inay dib u eegto xiriirka ay la leedahay Soomaaliya oo hadda u muuqata inay ka dhex faa’iidaysanayso khilaafkan cusub.

Gunaanad

Jahawareerka ka dhex muuqda madaxda sare ee Itoobiya wuxuu muujinayaa in aqoonsiga Israa’iil uu ahaa “bam diblamaasiyadeed” oo aan looga fadhiyin Addis Ababa. Xilli Itoobiya ay raadinayso marin badeed, Somaliland waxay u muuqataa inay ciyaarayso kaarka “saaxiibka kale,” taas oo Itoobiya ka dhigaysa mid ku jahwareersan qorshaheedii hore ee ahaa inay hormuud u noqoto aqoonsiga Somaliland.