Somaliland maxay ku badalatay Aqoonsiga israel waxbadan oo lagaa qariyay?

Somaliland Aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland: Ma Heshiis Diblomaasiyadeed baa mise waa “Ganacsi Kaalmo Bani’aadamnimo”?

Maanta oo ay taariikhdu tahay December 26, 2025, dunida diblomaasiyadda ee Geeska Afrika iyo Bariga Dhexe waxay gashay cutub cusub ka dib markii Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu, uu si rasmi ah u aqoonsaday Jamhuuriyadda Somaliland. Inkasta oo ay tani tahay guul weyn oo ay Somaliland muddo 34 sano ah raadinaysay, haddana waxaa hareer socda warar sheegaya in aqoonsigan uu ku yimid qiime aad u sarreeya oo khuseeya qaddiyadda Falastiin.

1. Ruuxda Heshiiska Abraham iyo Doorka Isbahaysiga (USA & UAE)

Aqoonsigan ayaan u dhicin si kedis ah, balse wuxuu qeyb ka yahay ballaadhinta Heshiisyada Ibraahim (Abraham Accords). Wararka laga helayo ilo diblomaasiyadeed oo kala duwan ayaa tilmaamaya in dalalka Imaaraadka Carabta (UAE) iyo Maraykanka (USA) ay door lixaad leh ka ciyaareen fududaynta xidhiidhkan.

• Imaaraadka: Waxay Somaliland ku leeyihiin maalgashi weyn (Dekedda Berbera), waxayna xidhiidh dhow la leeyihiin Israa’iil, taas oo ka dhigtay inay noqdaan buundada isku xidha Hargeysa iyo Jerusalem.
• Maraykanka: Maamulka Madaxweyne Trump ayaa la sheegay inuu gadaal ka riixayay qorshahan si loo helo dalal cusub oo saaxiib la ah Israa’iil, loona xaliyo cidhiidhiga dhulka ee ka dhashay dagaallada Gaza.

2. Qorshaha 50,000 ee Falastiiniyiinta ah: Ma lagu bedeshay Aqoonsi?

Qodobka ugu xasaasisan ee maqaalkan ayaa ah wararka sheegaya in dowladda Somaliland ay ogolaatay inay magangalyo siiso in ka badan 50,000 oo qof oo Falastiiniyiin ah, kuwaas oo laga soo rarayo Marinka Gaza.

Sida ay werisay qaar ka mid ah warbaahinta madaxa-bannaan iyo falanqeeyayaasha gobolka, Israa’iil waxay qorshahan markii hore u soo bandhigtay dalal ay ka mid yihiin Masar, Suuriya, Kenya, iyo Itoobiya. Inkasta oo dalalkaas ay iska diideen qorshahaas iyagoo ka baqaya culayska siyaasadeed iyo ka jawaabista shucuubtooda, Somaliland ayaa loo arkay inay tahay fursad kale maadaama ay u ooman tahay aqoonsi caalami ah.

3. Istaraatiijiyadda Israa’iil: “Danteeyda ayaa ka horreysa”

Israa’iil marka ay timaaddo arrimaha diblomaasiyadda, waxay caan ku tahay inay raacdo danteeda gaarka ah iyadoo aan u aaba-yeelin xidhiidhada kale.

• Somaliland vs Somalia: Israa’iil kalama jecla midnimada Soomaaliya ama gooni-isu-taagga Somaliland marka la eego dhinaca qiyamka, balse waxay eegaysaa meesha ay ka helayso saldhig dhinac kasta ah (Sirdoonka, Amniga Badda Cas, iyo xal u helista barakacayaasha).
• Meeqaamka Badda Cas: Somaliland waxay Israa’iil u tahay saaxiib muhiim ah oo ku yaalla marinka marinka badda ee ugu muhiimsan dunida, taas oo ka caawinaysa la socodka dhaqdhaqaaqyada ka dhasha Yemen iyo Iran.

4. Caqabadaha iyo Dareenka Shacabka

In kasta oo madaxda Somaliland ay u arkaan aqoonsigan fursad dahabi ah, haddana waxa jira dareen diidmo ah oo ka dhalan kara shacabka dhexdiisa:

Xasiloonida Gobolka: Dawladda Federaalka ee Soomaaliya ayaa horay u diidday farogelin kasta oo lagu sameeyo madax-bannaanida dhulkeeda, taas oo kicin karta xiisad cusub oo u dhaxaysa Muqdisho iyo Hargeysa.

Midnimada Islaamka: Shacabka Somaliland oo ah Muslimiin sunni ah ayaa laga yaabaa inay u arkaan “keenista Falastiiniyiinta si khasab ah” inay tahay qorshe lagu wiiqayo qaddiyadda Falastiin.

Aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland waa seef laba af leh. Dhinac waa guul dublomaasiyadeed oo Somaliland u furaysa albaabada caalamka, gaar ahaan dhinaca tiknoolajiyadda iyo beeraha. Dhinaca kalena, waa imtixaan adag oo ku saabsan sida Somaliland u maareyn doonto qaxootiga Falastiiniyiinta ah iyo saamaynta ay ku yeelan karto xidhiidhka ay la leedahay dunida kale ee Islaamka.

Go’aanka Israa’iil uu ku aqoonsaday Somaliland isagoo qayb ka ah “Heshiiska Ibraahim” (Abraham Accords) ma aha oo kaliya arrin diblomaasiyadeed, balse waa dhulgariir siyaasadeed oo saameyn doona guud ahaan Geeska Afrika.

1. Jawaabta Dawladda Federaalka Soomaaliya (DFS): “Khalkhal iyo Go’doomin”

Dawladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa la filayaa inay ka bixiso jawaab aad u kulul, maadaama ay u aragto midnimada dalka “khad cas” oo aan la taaban karin.

• Xidhiidhka oo loo jaro Israa’iil iyo xulafadeeda: In kasta oo Soomaaliya iyo Israa’iil aanay lahayn xidhiidh diblomaasiyadeed oo rasmi ah, Muqdisho waxay u ololeyn doontaa in Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) iyo Jaamacadda Carabta ay cambaareeyaan falkan.
• Xiisadda UAE iyo USA: Maadaama lagu sheegay in Imaaraadka iyo Maraykanku ay qayb ka yihiin heshiiskan, DFS waxay gali kartaa xaalad adag oo xidhiidh xumo ah. Waxaa suurtogal ah inay timaaddo in la eryo diblomaasiyiin ama la xidho mashaariic ay dawladahaas ka wadeen Muqdisho.
• Kicinta Dareenka Shacabka: Muqdisho waxay isticmaali doontaa qaddiyadda Falastiin si ay shacabka Soomaaliyeed (oo si weyn u taageera Falastiin) ugu kiciyaan go’aanka Hargeysa, iyagoo ku tilmaami doona “Somaliland inay iibsatay qaddiyaddii Islaamka si ay aqoonsi u hesho.”

2. Saamaynta Amniga Badda Cas: “Saldhigga Cusub ee Israa’iil”

Badda Cas iyo marinka Bab al-Mandab waa halbowlaha ganacsiga adduunka, waana sababta ugu weyn ee Israa’iil ay u danaynayso Somaliland.

• Isku-dheelitirka Awoodda (Countering Iran & Houthis): Israa’iil waxay muddo dheer raadinaysay meel ay kala socoto dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen iyo maraakiibta Iiraan ee maraya Badda Cas. Haddii ay Somaliland aqoonsato, waxay ka heli kartaa saldhigyo sirdoon ama kuwa milatari oo ku yaalla xeebaha Somaliland (sida Berbera ama Saylac).
• Xakamaynta Ganacsiga: Maadaama Israa’iil ay dhibaato kala kulanto maraakiibta laga leeyahay ee lagu weeraro Badda Cas, joogitaankooda Somaliland wuxuu siinayaa awood ay ku ilaashadaan danahooda ganacsi iyagoo adeegsanaya qalabka casriga ah ee sirdoonka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (Drones).

• Tartanka Quwadaha Waaweyn: Shiinaha (oo saldhig ku leh Jabuuti) iyo Ruushka ayaa laga yaabaa inay u arkaan joogitaanka Israa’iil ee Somaliland inuu yahay “fiditaanka Maraykanka,” taas oo keeni karta in tartanka quwadaha adduunku uu ku soo dhex qarxo dhulka Soomaalida.

3. Qorshaha Falastiiniyiinta: Ma tahay “Degsiimo Mise Barakicin?”

In ka badan 50 kun oo Falastiiniyiin ah oo la keeno Somaliland waxay dhalinaysaa su’aalo waaweyn:

• Amniga Gudaha: Sidee Somaliland u maareyn doontaa dad aad u badan oo ka imaanaya aagag dagaal?
• Cadaadiska Caalamiga ah: Qaramada Midoobay iyo hay’adaha u dooda xuquuqda aadanaha ayaa laga yaabaa inay u arkaan “Barakicin Khasab ah” (Forced Displacement) oo ay Israa’iil samaynayso, taas oo Somaliland u horseedi karta inay wajihi weydo dhaleecayn halkii ay aqoonsi ka heli lahayd.

Gunaanad

Aqoonsiga Somaliland ee ka yimid Israa’iil waa “Macaash iyo Khasaaraba” (High Risk, High Reward). Somaliland waxay heshay aqoonsigii ay u oomnayd, laakiin waxay gashay khariidadda dagaallada Bariga Dhexe iyo loolanka quwadaha waaweyn. Soomaaliya dhankeeda waxay wajihi doontaa xaaladdii ugu adkayd ee gooni-isu-taagga Somaliland tan iyo 1991-kii.